قوانین کپی رایت
چه زمانی کپی رایت یک اثر به پایان میرسد؟
بر اساس پیمان برن تاریخ انقضای کپی رایت حداقل شامل طول حیات خالق و۵۰ سال بعد از مرگ اوست. این مدت زمان شامل تمام کشورهای عضو در پیمان برن میشود و هر کشور میتواند زمان بیشتری را نیز قا ئل شود. گاهی در طی یک وصیت رسمی حقوق یک اثر به بازماندگان صاحب اثر تعلق میگیرد که البته باید به تا ئید رسمی رسیده باشد.
کپی رایت در اینترنت:
بر خلاف یک طرز فکر عمومی که همه میپندارند اینترنت یک فضای عمومی است پس برداشت مطالب آن آزاد است , آنچه در اینترنت میبینیم تنها در صورتی قابل کپی کردن میباشد که یا دولتی بوده مانند سفارت خانهها و دانشگاهها و... یا تاریخ کپی رایت گذشته باشد و یا صاحب وبگاه حقوق خود را لغو و یا واگذار کرده باشد.
گرافیکها و تصاویر لینکی رایگان:
تصاویر گرافیکی که در سایتها با عنوان Free یا رایگان عرضه میشوند، جزو اموال عمومی نیستند، شما میتوانید از این تصاویر به طور رایگان استفاده نمایید اما "صاحب" آن به شمار نخواهید آمد. درواقع شما در صورتی میتوانید از آنها استفاده کنید که با شرایط صاحب آن موافقت کنید. برای مثال اگر صاحب اثر خواسته باشد که "در تصویر دخل و تصرف نکنید" یا "فقط در homepage شخصی خود از آن استفاده کنید" حتما این کار را انجام دهید. همین مساله در مورد تصاویر لینکی و نشانهها هم صدق میکند."
مواردی که در قانون کپی رایت آمریکا ذکر گردیده و شامل حق کپی برداری است:
(۱) کارهای ادیبانه (ادبیاتی)
(۲) کارهای موزیکال (موسیقی)، به همراه لغات ضمیمه
(۳) کارهای نمایشی (نمایشنامه)، به همراه موسیقی متن.
(۴) نمایش بدون صذا (پانتومیم) و طرح رقص (نوع رقصیدن)
(۵) کارهای مصور، گرافیکی و تندیس.
(۶) تصاویر متحرک(انیمیشن) و کارهای سمعی- بصری.
(۷) صداهای ضبط شده.
(۸) کارهای معماری
قانون کپی رایت (حق تالیف) نرم افزار در ایران
آیین نامه اجرایی قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای
ثبت نرم افزار
بخش اول: تعاریف مربوط به ثبت نرم افزار
ماده ۱- در این آیین نامه منظور از كلمه "قانون"، قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای (مصوب ۴/۱۰/۱۳۷۹) است.
ماده ۲- نرم افزار عبارتست از مجموعه برنامه های رایانه ای، رویه ها، دستورالعملها و مستندات مربوط به آنها و نیز اطلاعات مربوط به عملیات یك سیستم رایانه ای كه دارای كاربری مشخص بوده و بر روی یكی از حاملهای رایانه ای ضبط شده باشد.
تبصره ۱- آثار و محصولات نرم افزاری نوشتاری، صوتی و تصویری كه با كمك نرم افزار پردازش شده و به صورت یك پدیده مستقل تهیه و ارائه شود نیز مشمول قانون و این آیین نامه خواهد بود.
تبصره ۲- خلق عملیات نرم افزاری در ذهن یا بیان مخلوق ذهنی بدون اینكه برنامه های رایانه ای و مستندات و دستورالعملهای آن تدوین شده باشد، نرم افزار محسوب نمیشود و برای خالق آن حقوقی ایجاد نمینماید.
ماده ۳- پدیدآورنده نرم افزار شخص یا اشخاصی هستند كه براساس دانش و ابتكار خود كلیه مراحل مربوط اعم از تحلیل، طراحی، ساخت و پیاده سازی نرم افزار را انجام داده و كلیه نظامهای نرم افزاری را در ایجاد و توسعه آن لحاظ كنند.
ماده ۴- حقوق معنوی موضوع قانون بدون اینكه منحصر به این تعبیر باشد عبارت است از حق انتساب نرم افزار به پدیدآورنده آن و محدود به زمان و مكان نیست و غیرقابل انتقال است.
ماده ۵- حقوق مادی موضوع قانون بدون اینكه منحصر به مصادیق زیر باشد عبارت از حق استفاده شخصی، حق نشر، حق عرضه، حق اجراء، حق تكثیر و هرگونه بهرهبرداری اقتصادی است و قابل نقل و انتقال است.
ماده ۶- نشر عبارت است از قراردادن نرم افزار در معرض استفاده عموم اعم از اینكه بر روی یكی از حاملهای رایانه ای، تكثیر شده یا به منظور فوق در محیطهای رایانه ای قابل استفاده برای دیگران قرار داده شود.
ماده ۷- عرضه عبارت است از ارائه نرم افزار برای استفاده شخص یا اشخاص معین دیگر در زمان یا مكان محدود و برای بهره برداری مشخص
ماده ۸- اجراء عبارت است از استفاده عملی و كاربردی از نرم افزار در محیطهای رایانه ای
بخش دوم: حقوق پدیدآورنده
ماده ۹- حقوق مادی و معنوی نرم افزار به پدیدآورنده تعلق دارد. پدیدآورنده نرم افزار میتواند استفاده از تمام یا قسمتی از حقوق مادی موضوع قانون را برای مدت ۳۰ سال یا كمتر با قید شرط یا بدون شرط به اشخاص دیگر منتقل كند. اشخاصی كه به ترتیب فوق اجازه نشر یا عرضه نرم افزاری را كه دیگری پدید آورده است به دست آوردهاند مكلفند نام پدیدآورنده را نیز در نسخ عرضه شده ذكر نمایند مگر اینكه با پدیدآورنده به گونه ای دیگر توافق شده باشد.
ماده ۱۰- نرم افزار ممكن است به سفارش شخصی حقیقی یا حقوقی پدید آمده باشد. حقوق مادی نرم افزارهایی كه مطابق ماده (۶) قانون پدید میآید به مدت مقرر در ماده (۱) قانون (۳۰ سال) متعلق به سفارشدهنده است، مگر اینكه برای مدت كمتر یا ترتیب محدودتری توافق شده باشد ولی حقوق معنوی نرم افزارهای موضوع این ماده متعلق به پدیدآورنده است.
ماده ۱۱- هرگاه اشخاص متعدد در پدید آوردن نرم افزار مشاركت داشته باشند، چنانچه سهم مشاركت هر یك در پدید آوردن نرم افزار مشخص باشد، حقوق مادی حاصل از آن به نسبت مشاركت به هر یك متعلق میگیرد، در صورتی كه كار یكایك آنان جدا و متمایز نباشد اثر مشترك نامیده میشود و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان است. تبصره- هر یك از شركا به تنهایی یا همه آنها به اتفاق میتوانند در مورد نقض حقوق موضوع قانون به محكمه مراجعه نمایند.
ماده ۱۲- استفاده از نرم افزارهای دیگر برای ایجاد نرم افزارهای سازگار و مكمل كه قابلیتها و ظرفیتها یا كاربری جدید ایجاد كند بلامانع است و نقض حقوق پدیدآورنده نرم افزارهای دیگر محسوب نمیشود مشروط بر اینكه پدیدآورنده نرم افزار سازگار و مكمل با رضایت كتبی پدیدآورندگان نرم افزارهایی كه برای نخستین بار در ایران تولید و توزیع شده است را گرفته باشد.
ماده ۱۳- حقوق مادی و معنوی نرم افزارهای جدید كه به واسطه نرم افزارهای دیگر پدید میآید متعلق به پدیدآورنده نرم افزار جدید است.
ماده ۱۴- جوائزی كه در مسابقات به نرم افزار مورد حمایت قانون داده میشود متعلق به پدیدآورنده آن است.
ماده ۱۵- اشخاصی كه نرم افزاری را با تغییراتی كه عرفاً نتوان آن را یك نرم افزار جدید به حساب آورد، به نام خود ثبت، تكثیر، منتشر، عرضه و یا بهره برداری نمایند، حقوق پدیدآورنده نرم افزار یاد شده را نقض كرده اند.
ماده ۱۶- اشخاصی كه از نام، عنوان و نشان ویژهای كه معرف نرم افزار خاصی است برای نام، عنوان و نشان نرم افزار خود بدون اخذ مجوز دارنده و یا نماینده حقوق مادی و معنوی نرم افزار سابق استفاده نمایند، ناقض حقوق پدیدآورنده محسوب میشوند.
(توضیح: ماده ۱۷ متن ابلاغیه حذف و مقرر شد از سوی آقای دكتر سپهری راد و وزارت ارشاد و سازمان مدیریت موضوع بررسی و متن جدید جایگزین گردد كه علاوه بر عدم مغایرت قانونی حقوق پدیدآورنده نیز حفظ شود.)
ماده ۱۷- اشخاصی كه با علم و اطلاع از عدم رعایت حقوق پدیدآورنده، نرم افزاری را كه بدون اجازه پدیدآورنده منتشر یا عرضه شده است تهیه و مورد بهره برداری قرار دهند، ناقض حقوق پدیدآورنده محسوب میگردند.
ماده ۱۸- حق تكثیر تمام یا بخشی از نرم افزار بر روی حاملهای رایانه ای متعلق به پدیدآورنده است و سایر اشخاص حتی اگر قصد نشر یا عرضه یا بهره برداری نداشته باشند مجاز به تكثیر نیستند.
ماده ۱۹- خرید و بكارگیری نرم افزارهای كپی غیرمجاز توسط دستگاههای دولتی و دیگر دستگاهها و واحدها و سازمانهای تابعه آنها كه شمول قانون بر آنها مستلزم ذكر نام است ممنوع است. ذیحسابان دستگاههای یاد شده مجاز به پرداخت هزینه خرید نرم افزارهای كپی غیرمجاز نیستند.
بخش سوم: اختراع نرم افزار
ماده ۲۰- به منظور صدور تأییدیه فنی برای نرم افزارهایی كه پدیدآورنده، مدعی اختراع آن است، در اجرای ماده (۱۰) قانون، كمیته ای با تركیب مقرر در ماده مذكور زیر نظر شورای عالی انفورماتیك تشكیل میشود. اعضای این كمیته به مدت سه سال منصوب میشوند و انتصاب مجدد آنان نیز بلامانع است. دستورالعمل مربوط به نحوه تشكیل جلسات و اتخاذ تصمیم در كمیته مذكور به تصویب شورای عالی انفورماتیك خواهد رسید.
ماده ۲۱- در صورتی كه متقاضی، مدعی اختراع بودن نرم افزار باشد ابتدا با مراجعه به اداره مالكیت صنعتی، اظهارنامه مربوط را اخذ و تكمیل و همراه با مدارك و مستندات به این اداره تسلیم و رسید دریافت مینماید. اداره مالكیت صنعتی موظف است پس از انجام تشریفات قانونی یك نسخه از اظهارنامه به همراه مدارك و مستندات را به دبیرخانه شورای عالی انفورماتیك ارسال نماید. دبیرخانه مزبور موضوع را در كمیته حق اختراع مطرح و در صورت تأیید یا عدم تأیید فنی اختراع، مراتب را به اداره مالكیت صنعتی اعلام تا مرجع مذكور براساس ترتیبات و تشریفات مقرر در قانون ثبت علائم و اختراعات و آییننامه های مربوط مبادرت به صدور ورقه اختراع نماید.
ماده ۲۲- حقوق دارنده ورقه ثبت اختراع نرم افزار همان است كه در قانون ثبت علائم و اختراعات و اصلاحات بعدی آن مشخص شده است. تبصره- استفاده از حقوق مذكور در قانون ثبت علائم و اختراعات مانع از برخورداری پدیدآورنده نرم افزار از حقوق موضوع این قانون و مقررات این آیین نامه نخواهد بود.
بخش چهارم: چگونگی صدور گواهی ثبت
ماده ۲۳- دبیرخانه با همكاری وزارت، فرمهای لازم برای تكمیل توسط متقاضی ثبت نرم افزار را تهیه تا از طریق دبیرخانه در اختیار متقاضی قرار گیرد.
ماده ۲۴- متقاضی ثبت نرم افزار پس از تكمیل فرمها، دو نسخه از نرم افزار را به دبیرخانه تحویل داده و رسید دریافت میدارد. علاوه بر آن متقاضی باید به ازای هر نرم افزار مبلغ یكصدهزار (۰۰۰/۱۰۰) ریال برای ثبت و یكصدهزار (۰۰۰/۱۰۰) ریال برای تأیید فنی به حساب خزانه واریز و رسید آن را نیز همراه تقاضای خود تحویل دهد.
ماده ۲۵- شورا پیش از تأیید فنی، باید با ارسال یك نسخه از نرم افزار و به وزارت، عدم مخالفت نرم افزار را با اخلاق اسلامی و عفت عمومی و سلامت شخصیت كودكان و نوجوانان استعلام كند. وزارت موظف است ظرف دو هفته نظر خود را به شورا اعلام كند. دبیرخانه شورای عالی انفورماتیك مراتب تأیید یا عدم تأیید فنی را به اداره مالكیت صنعتی اعلام و از آن طریق به متقاضی ابلاغ خواهد شد. تبصره- چنانچه وزارت ظرف مدت دو هفته پاسخ استعلام شورا را ندهد، نرم افزار از نظر اخلاق اسلامی، عفت عمومی و سلامت شخصیت كودكان و نوجوانان مورد تأیید تلقی خواهد شد.
ماده ۲۶- شورا پس از دریافت تأییدیه وزارت موظف است حداكثر ظرف سه (۳) ماده نسبت به بررسی فنی نرم افزار اقدام و نظر خود را به وزارت اعلام نماید.
ماده ۲۷- وزارت موظف است در صورت دریافت تأییدیه فنی حداكثر ظرف یك هفته گواهی ثبت نرم افزار را صادر و به متقاضی بدهد.
ماده ۲۸- چنانچه پدیدآورنده مدعی باشد كه نرم افزار وی اختراع است، همزمان با ارائه نسخ نرم افزار به شورا، نسخه ای از نرم افزار را مطابق با رویه های ثبت اسناد و املاك كشور به آن سازمان نیز تحویل و رسید دریافت دارد.
ماده ۲۹- چنانچه پدیدآورنده، مدعی اختراع نرم افزار باشد، پس از طی مراحل مذكور در ماده (۲۱)، نرم افزار در كمیته حق اختراع مذكور در ماده (۱۰) قانون مورد بررسی قرار گرفته و مراتب تأیید یا عدم تأیید در فرم مربوط درج میگردد. ابلاغ تأیید یا عدم تأیید اختراع توسط دبیرخانه شورای عالی انفورماتیك كشور به اداره مالكیت صنعتی و از آن طریق به متقاضی صورت میگیرد.
ماده ۳۰- شورای عالی انفورماتیك و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مكلفند از نسخ نرم افزارهایی كه جهت تأیید و ثبت در اختیار آنها قرار میگیرد به نحوی محافظت نمایند كه مندرجات آن جز با رضایت پدیدآورنده در دسترس سایر اشخاص قرار نگیرد. اشخاصی كه در دبیرخانه و وزارت مذكور متهم به اهمال و سوءاستفاده باشند، با شكایت پدیدآورنده به عنوان ناقض حقوق وی تحت تعقیب قرار خواهند گرفت. به علاوه تخلف این قبیل اشخاص حسب مورد در هیاتهای رسیدگی به تخلفات اداری یا هیاتهای انضباطی مشابه رسیدگی و مجازات اداری مقرر نیز در مورد آنان اعمال خواهد شد. تبصره- در موارد اختراع، موضوع تابع قوانین و مقررات مربوط خواهد بود.
ماده ۳۱- قبول تقاضای ثبت اختراع و نیز ثبت نرم افزار، مانع اعتراض و ادعای حق از ناحیه اشخاص دیگر نخواهد بود و افراد ذیحق میتوانند به مراجع صالحه قضائی مراجعه نمایند.
ماده ۳۲- چنانچه متقاضی ثبت نرم افزار نسبت به تصمیم شورای عالی انفورماتیك و یا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعتراض داشته باشد حسب مورد میتواند در شورای یاد شده و یا كمیته ای كه توسط وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تعیین میشود تقاضای تجدیدنظر و رسیدگی مجدد نماید.